Egmond aan den Hoef

  1. Egmond aan den Hoef: geschiedenis
  2. Welkom in historisch Egmond aan den Hoef
  3. Startplaats voor een dagje Egmond
  4. Ruïne van het Slot op den Hoef
  5. Slotkapel
  6. Overslot
  7. Bezoekerscentrum St. Historisch Egmond
  8. Galerie de Kapberg
  9. Wimmenum
10. Egmondermeer

1. Egmond aan den Hoef : geschiedenis

Rentmeesters. Als het grondgebied van de Abdij in Egmond-Binnen sterk uitbreidt, draagt de Abt in 1129 het beheer op aan een ’advocatus’ of rentmeester, een rijke boer die Berwout heet. De rentmeester en zijn nazaten wonen op een hoeve ten noorden van de Abdij en krijgen steeds meer macht. De elkaar opvolgende rentmeesters versterken hun hoeve tot een ronde burcht en al in 1170 bouwt Dodo van Egmond het eerste kasteel. Door aan de kruistochten deel te nemen wordt als beloning het rentmeesterschap erfelijk en het gebied tot heerlijkheid verklaard.

Kwade Wouter. Rond 1200 is het Wouter, bijgenaamd de Quade, die na geslaagde kruistochten als eerste de titel van ridder mag voeren. Met de monniken heeft hij niet veel op want hij maakt een einde aan het visrecht. Elke tiende vis moet voortaan naar het kasteel worden gebracht in plaats van naar de abdij. Hij belandt in een strijd met graaf Lodewijk van Loon die nauwe banden heeft met de abdij. Hij ontvoert diens vrouw gravin Ada naar Terschelling en laat haar inschepen naar Engeland. De graaf van Loon laat in 1203 uit wraak Wouters kasteel in de brand steken. Wouter verdenkt daar dan weer de monniken van en in de kerstnacht trekt hij met zijn krijgsvolk naar de abdij en raakt slaags met de kloosterknechten. De krijgers steken een molen in brand en de grafelijke stallen. Kwade Wouter bouwt een nieuw en groter kasteel, maar zelf heeft hij daar weinig aan want hij overlijdt in 1208 op veertig jarige leeftijd. Willem, de zoon van Wouter, bouwt bij het Slot op den Hoef een kerkje, de Slotkapel. Geschiedschrijvers vermoeden dat dit een tegenhanger van de abdij moet zijn want de verhoudingen worden er niet beter op.

Manke Jan. Rond het kasteel en de kapel groeit het dorp Egmond aan den Hoef. In 1486 ontvangt Jan II, Manke Jan, die legeraanvoerder is van Maximiliaan van Oostenrijk de graventitel en hij wordt stadhouder van Holland. Ook is hij de grote leider van de Kabeljauwen in de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In die tijd is het Slot op zijn hoogtepunt ofwel ’In Welstand’ zoals op oude gravures staat. Het heet de grootste en schoonste burcht van Holland te zijn en de hoogste toren, de Donjon is 28 meter hoog. In 1516 wordt Jan II begraven in de slotkapel in een koperen tombe.

Lamoraal van Egmond. De kleinzoon van Jan II is de onfortuinlijke maar edele Lamoraal, de vierde graaf van Egmond. Hij is opperste legeraanvoerder van de koning van Spanje, ridder van het Gulden Vlies, grootgrondbezitter o.a. in Vlaanderen en Artois, en lid van de Raad van State evenals zijn vriend Willem van Oranje. Zijn belangrijkste daad voor Egmond is dat hij de Egmondermeer laat inpolderen. Hij komt op voor de noden van het onderdrukte volk in de lage landen en dan wil de Spaanse bezetter hem kwijt. In 1568 wordt hij op bevel van Alva, samen met de graaf van Hoorne, op de Grote Markt te Brussel onthoofd. Niet lang daarna begint de tachtigjarige oorlog.

Verwoesting. De opstand tegen de Spanjaarden onder leiding van Willem van Oranje en zijn niet altijd fijnzinnige trawanten eist zijn tol. In 1573 steken de geuzen onder aanvoering van Diederick van Sonoy het Slot op den Hoef en de Slotkapel in brand. Zij doen dit om te voorkomen dat de terugtrekkende Spanjaarden zich in deze versterking kunnen nestelen. Na deze vernietiging blijven de restanten van het Slot nog eeuwen lang staan en de rentmeestertoren met het gemeente uurwerk wordt hersteld maar in 1832 weer halverwege afgebroken. De restanten van het slot wisselen een paar keer van eigenaar en worden uiteindelijk voor de opbrengst van de stenen verkocht. Dan is er naast de wel herbouwde Slotkapel weinig meer over dan een stukje ruïnemuur van de Rentmeestertoren, omgeven door drassig land.

Vaderlandse geschiedenis. In de jaren 1933 – 1934 laat grondeigenaar het PWN, die ook het duingebied beheert, in het kader van een werkverschaffingsproject, de fundamenten van het kasteel droog leggen, opgraven en weer opmetselen tot vlak boven het maaiveld. Er komen prachtige gebruiksvoorwerpen tevoorschijn en wapens nog uit de tijd van Kwade Wouter. Ook worden de resten gevonden van een ronde palissadeburcht, de versterkte hoeve van de rentmeesters. Het moeras rond de fundamenten wordt weer een echte slotgracht. Langzaam groeit dan het besef dat hier in het oude Slotkwartier een bijzonder stuk vaderlandse geschiedenis ligt opgesloten.

Beroemde Egmonders. Rond het slot is al die eeuwen landbouw, veeteelt en visserij geweest en de Hoevervaart naar Alkmaar wordt druk bevaren vanwege de handel. Het dorp staat in het begin van de 20e eeuw in de belangstelling van een Amerikaanse schilderskolonie tot wie o.a. Gari Melchers en George Hitchcock behoren. Zo hangt menig Egmonder in een Amerikaans museum. Ook de Duitse kunstenaar Erwin Bowien tekent en schildert vele dorpsbewoners. Andere bekende oud-inwoners van Egmond aan den Hoef zijn de Franse wiskundige en filosoof René Descartes, Isaac le Maire, medeoprichter van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en Nicolaas Witsen. Hij is de burgemeester van Amsterdam, deskundige op het gebied van scheepsbouw en woont op het buitenhuis Tijdverdrijf. In de omgeving van Egmond aan den Hoef hebben diverse meelmolens, papiermolens en ook kalkovens gestaan en in de vorige eeuw liep er een spoortje door de Egmondermeer. Het Karmelklooster is inmiddels ook historie.

terug naar boven

2. Welkom in historisch Egmond aan den Hoef

Historische namen. Egmond aan den Hoef is een dorp met een prachtig historisch hart. Veel straatnamen herinneren aan de roemruchte historie zoals de Slotweg en de Lamoraalweg. Lamoraal is de voornaam van de beroemdste graaf van Egmond en die naam vinden we ook terug bij de muziekvereniging die al meer dan 100 jaar bestaat. Het graaf Dirkplein is vernoemd naar de eerste graaf van Holland Dirk I die in 922 de voorloper van de Abdij van Egmond stichtte. In de groene nieuwbouwwijken ten Noorden van het Slotkwartier, heet De Maria van Arkellaan naar de vrouw van Jan met de Bellen, Hij is een van de heren van Egmond die door dit huwelijk veel grondbezit verwerft. Margaretha van Weerdenburg was de vrouw van de zeer invloedrijke Manke Jan, de eerste graaf van Egmond en ook zij kreeg een straat. De Sabina van Beierenlaan is genoemd naar de vrouw van Lamoraal. Toen haar man werd onthoofd, bleef zij achter met acht kinderen.

De Oranjes. De Anna van Burenlaan heet naar de jong gestorven vrouw van Willem van Oranje: Anna van Egmond-Buren. Zij stamde tevens af van de graven van Egmond. Andere straten dragen de namen van leden van het koninklijk huis en ook dat heeft historische betekenis. Egmondse amateur-historici stelden een lijst samen van afstammelingen van de graven van Egmond en kwamen uit bij de Oranjes.

Oase van rust. Egmond aan den Hoef is klein en zonder spektakel, maar juist daarom zeer de moeite waard om eens heen te gaan. Van welke richting u ook nadert, het is een schitterende tocht langs oude polders met molens en altijd ergens de duinen in zicht. In het voorjaar zijn er de bollenvelden die het landschap kleuren. Het is hier een oase van rust en het is prachtig om hier een wandeling te maken door straatjes met oude gevels en weidse vergezichten. Het Slotwartier is van een schoonheid die in de drukke wereld van vandaag steeds zeldzamer wordt.

Oude gevels. Het is wel heel toepasselijk om de straatjes hier schilderachtig te noemen. Er woonden (en wonen) ook vaak schilders zoals in het gebouw De Hoop aan de Julianastraat. En dan de prachtige panden in de Schoolstraat met op de hoek de oude herberg Het Slot op den Hoef waarbinnen alles nog in oude staat is. De kapberg met de oude huisjes ernaast. Het eeuwenoude beurtcafé de Eenhoorn dat eens lag aan de druk bevaren Hoever Vaart, is nu een woonhuis, maar er is altijd wel iets open waar u een versnapering kunt nuttigen. U kunt ook eens meelopen met een gids van historisch Egmond en horen wat zich hier heeft afgespeeld. De gidsen zijn ook voor uw eigen groep bespreken.

De R.K. kerk. Prominent in Egmond aan den Hoef staat de R.K. kerk uit 1923, gewijd aan de wat onbekende Heilige Margaretha Maria Alacoque. Het is een sfeervolle kerk met een middenschip en twee zijbeuken. Er zijn bijzondere wandschilderingen, glas-in-loodramen en andere mooie details. De kerk vervult een belangrijke functie in het dorpsleven en is open voor de diensten. De pastorie is het brandpunt van de activiteiten maar een eigen pastoor woont hier niet meer. Voor de kerk is een oorlogsmonument voor de Hoever inwoners die in de oorlog zijn omgekomen.

Het Karmelklooster. In 1930 vestigen de zusters karmelitessen hier een klooster om in afzondering en gebed te leven achter tralies. Alleen de enkelen die naar buiten treden: de zusters Michaël, Gabriël en Rafaël worden bekende verschijningen in het dorp. De zusters hebben het gebouw in 1997 verlaten. Er is sindsdien een huisartsenpraktijk in gevestigd, woningen en Stichting de Cynham organiseert er cursussen op spiritueel gebied. Naast het klooster ligt, met de duinen op de achtergrond, het R.K. kerkhof.

Tankval. Een heel klein stukje noordelijk voorbij het woonhuis zijn nog de betonnen elementen een oude tankval uit de 2e Wereldoorlog te zien. De familie Glorie die hier woont heeft het verhaal zo dikwijls moeten vertellen, dat de voorzitter van Historisch Egmond op hun verzoek heeft gezorgd voor een bord met tekst en uitleg. Tijdens de oorlog is hier in de buurt ook een tankgracht; er zijn talrijke versperringen en in het hele gebied van de Egmonden zo’n 370 bunkers. Dit alles maakt deel uit van de Westwal ofwel Atlantic wall, aangelegd en zwaar bewaakt door de bezetters omdat zij een aanval vrezen van de geallieerden op de kust. Op tal van plaatsen zijn er nog restanten van te zien.

Openingstijden. In het weekend en vooral op zondagmiddag is er in Egmond aan den Hoef het een en ander opengesteld. De Slotruïne is vrij toegankelijk maar de Slotkapel is meestal gesloten. Vanwege de bijzondere historische plek in combinatie met het Slotkwartier, vindt u onder in de nieuwsberichten op deze site ook de zondagmiddagconcerten en culturele evenementen in de Slotkapel, zodat u die toch kunt bezoeken. Een actueel overzicht van alle openingstijden van musea en historische locaties in de Egmonden vindt u bij Bezoek de Egmonden. Zie het volgende hoofdstukje voor de bereikbaarheid.